LUX MENTIS, LUX ORBIS

Η εποχή του Φοίνικος

2009-01-29T01:03:00.000-08:00

Θα πρέπει να δεχθούμε ότι οτιδήποτε αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας συμβαίνει σε ένα χωροχρονικό – ιστορικό συνεχές. (χωροχρονικό σύμφωνα με τους φυσικούς νόμους τους οποίους αποδεχόμαστε και ιστορικό σύμφωνα με την καταγραφή της αλληλουχίας των γεγονότων αυτών από τον άνθρωπο.) Βάση αυτής της αποδοχής μπορούμε να συμπεράνουμε με σχετική ασφάλεια ότι οτιδήποτε συμβαίνει τώρα σχετίζεται1 με οτιδήποτε συνέβη πριν. Παρατηρούμε, ότι η εντροπία (η πολυπλοκότητα με άλλα λόγια) του συστήματος αυξάνεται (χαρακτηριστικό των χαοτικών συστημάτων) με το πέρασμα του χρόνου.

Όταν η ροή των γεγονότων είναι αδιατάρακτη οι παρατηρήσεις περιορίζονται στο πεδίο της έρευνας και των ακαδημαϊκών. Όταν η ροή των γεγονότων διαταράσσεται παρατηρητές γίνονται ευρύτερες κοινωνικές ομάδες. Η επίδραση της παρατήρησης μεγάλου πλήθους ατόμων επιταχύνει και διευρύνει ακόμη περισσότερο την αυτή την διαταραχή.

Μπροστά σε αυτή την παγκόσμια (αποδεδειγμένα πλέον ύφεση) της οποίας το μέγεθος δεν έχει πλήρως κατανοηθεί (πόσο μάλλον οι επιπτώσεις της) παρατηρούμε αυξημένη κοινωνική κινητικότητα η οποία με τη σειρά της λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής του ίδιου του φαινομένου. Οι αλλαγές βεβαίως οι οποίες συντελούνται, πρωτίστως σε κοινωνικό επίπεδο, είναι αποτέλεσμα μακρόχρονων διαδικασιών. Όμως, οι μακρόχρονες αυτές διαδικασίες βρίσκονται τώρα σε κορύφωση (peak). Η αφθονία –κατ’ άλλους η σπατάλη πόρων – δεν είναι δυνατόν να διατηρηθεί επ’ αόριστον. Η «πόλωση του πλούτου»© η οποία γίνεται εμφανής και από την απεικόνιση της διασποράς στο συντελεστή του GINI (Gini coefficient) και καταδεικνύει την ανισότητα στην κατανομή του πλούτου, οδηγεί με τη σειρά της στην αύξηση της εγκληματικότητας και της ανασφάλειας σε παγκόσμιο επίπεδο. Αυτή είναι και η γενεσιουργός αιτία της δημιουργίας – εδώ και δεκαετίες- των λεγόμενων φυλασσόμενων κοινοτήτων (gated communities) 2, φαινόμενο το οποίο θα γίνει ευρύτερα γνωστό και δημοφιλέστερο στα επόμενα χρόνια.

Ταυτόχρονα, η χρήση εναλλακτικών ή συνοδών νομισμάτων ως μέσων συναλλαγής θα γίνει επίσης ευρύτερα γνωστή και δημοφιλής.3

Στην πιθανότητα της συνολικής κατάρρευσης των οικονομιών του πλανήτη η απάντηση ενδέχεται να είναι : μεγάλο μέρος του διαθέσιμου πλούτου (γιατί υπάρχει πλούτος) να διοχετευθεί στην δημιουργία ακόμη μεγαλύτερων κοινοτήτων, αυτόνομων οι οποίες μπορεί να λειτουργήσουν ακόμη και αντίθετα με την αρχή του συγκριτικού πλεονεκτήματος (comparative advantage), παράγοντας δηλαδή με υψηλότερο «κόστος ευκαιρίας» (opportunity cost) σε αντάλλαγμα για την μειωμένη οικονομική εξάρτηση από άλλες κοινότητες ή χώρες.

Σε αυτή την περίπτωση, είναι δυνατόν ( εφόσον γίνει απόλυτα συνετή διαχείριση) να εδραιωθεί μία νέα τάξη πραγμάτων (και νέων προσώπων) βάση του λεγόμενου «πλεονεκτήματος του πρωτοπόρου» (first mover advantage) το οποίο βεβαίως θα ολοκλήρωνε αυτή τη φάση του shakedown.

Διονύσης Α. Αναστασίου
Οικονομολόγος, BSBA, MBA
RMU - PA, USA

___________________________________________________________________
1. σχετίζεται και όχι οφείλεται διότι εάν δεχθούμε ότι οφείλεται τότε αυτομάτως οδηγούμαστε σε παραδοχή του «πεπρωμένου» .

2. Gated communities υπάρχουν σε πολλές χώρες μεταξύ αυτών στις Η.Π.Α (πάνω από 30.000! με περισσότερους απ’ο 4.000.000 κατοίκους!, στο Η.Β, την Αυστραλία, τον Καναδά, την Κίνα, το Μεξικό, την Βραζιλία, τις Φιλιππίνες, την Ταϊλάνδη, το Περού, το Εκουαδόρ, την Σαουδική Αραβία, τα Η.Α.Ε, την νότιο Αφρική, την Ινδονησία, την Ιαπωνία! (Θα πρέπει να γίνει μνεία και των ομάδων για την επιβίωση (survivalists groups)

3. Υπάρχουν σε κυκλοφορία –επισήμως- πάνω από 2.000 εναλλακτικά νομίσματα, μερικά εκ των οποίων είναι άϋλα (σε ηλεκτρονική μορφή)

Crisis - What's next?

2008-12-24T12:34:00.000-08:00

«Αυτές είναι δύσκολες μέρες, που αποθαρρύνουν πολλούς. Στα 93 χρόνια της ζωής μου, υφέσεις ήλθαν και πέρασαν. Η ευημερία πάντα επέστρεφε και αυτό θα συμβεί και σε αυτή την περίπτωση.»

These are days when many are discouraged. In the 93 years of my life, depressions have come and gone. Prosperity has always returned and will again.

John D. Rockefeller

Τι είναι ύφεση
Τι την προκαλεί
Προβλέπεται;
Τι επιπτώσεις θα έχει;
Πως αντιμετωπίζεται;

Παρότι η σημερινή παγκόσμια οικονομική κρίση – η οποία θα μπορούσε να εξελιχθεί σε πραγματική παγκόσμια ύφεση - έχει εξαιρετικές ομοιότητες με την Μεγάλη Ύφεση του 1929 θα πρέπει να είναι σαφές ότι εξετάζουμε δύο τελείως διαφορετικά δυναμικά συστήματα. . Τα υπό εξέταση συστήματα είναι χαοτικά. Άρα η συμπεριφορά τους ανά δεδομένη χρονική στιγμή υπόκειται στη βασική αρχή η οποία διέπει τα χαοτικά συστήματα και αυτή δεν είναι άλλη από την «ευαίσθητη εξάρτηση από τις αρχικές συνθήκες» *sensitive dependence on initial conditions.

Οι κύκλοι (για πολλούς διακυμάνσεις) ανάπτυξης - ύφεσης θεωρούνται ένα φυσιολογικό κομμάτι του συνεχούς των ιστορικών συμβάντων σε ένα κόσμο με ευαίσθητες ισορροπίες μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Οι παράγοντες που συντελούν να μετατραπεί μια συνήθης1 ήπια και σύντομη ύφεση ή οικονομικός κύκλος σε μια γενικευμένη κρίση - ύφεση αποτελούν ακόμη αντικείμενο συζήτησης.

Σήμερα, σχεδόν ογδόντα χρόνια μετά την μεγάλη κρίση του 1929 οικονομολόγοι και ερευνητές καθώς και άνθρωποι της διανόησης δεν έχουν συμφωνήσει για τα ακριβή αίτια της κρίσης. Πώς θα μπορούσε άλλωστε να συμβεί αυτό όταν η επιρροή της πολιτικής προτίμησης ή της οικονομικής σκέψης είναι τόσο εμφανής στην επιχειρούμενη διατύπωση των αιτίων της κρίσης; Ακόμη και ο απλός αναγνώστης κατανοεί ότι όσοι υποστηρίζουν το ρόλο του κράτους ως σημαντικό για την λειτουργία της οικονομίας, θεωρούν ότι επρόκειτο κυρίως για την αποτυχία των ελεύθερων αγορών, ενώ εκείνοι που πιστεύουν στην ελεύθερη αγορά θεωρούν ότι η κρίση οφειλόταν στην αποτυχία των κυβερνήσεων να αναγνωρίσουν και να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα.

Όλες οι σύγχρονες θεωρίες και οι αντίστοιχες σχολές τους υποστηρίζουν και προβάλλουν με θέρμη κάθε μια ξεχωριστά τα επιχειρήματα τους. Οι υποστηρικτές των κλασικών οικονομικών: μονεταριστές, η αυστριακή σχολή και η νεοκλασική οικονομική θεωρία, επικεντρώνονται στα μακροοικονομικά μεγέθη και της επιπτώσεις των διαφοροποιήσεων τους.

Η Κεϋνσιανή, αλλά και η σχολή των θεσμικών οικονομικών, τονίζουν τις δομικές αδυναμίες του συστήματος, την υποκατανάλωση, την προκλητική συμπεριφορά των τραπεζιτών, των βιομηχάνων, και/ή την ανεπάρκεια των κρατικών λειτουργών.

Τέλος, η μαρξιστική κριτική για την πολιτική οικονομία. Κατηγορεί τις αντιφάσεις του ίδιου του καπιταλισμού, την κοινωνική αντιπαλότητα ως προς την οικειοποίηση της υπεραξίας της εργασίας.

Όλα αυτά μπορεί να ακούγονται εξωτικά και υπέροχα για τον πρωτοετή φοιτητή οικονομικών σχολών, όμως η πρακτική τους αξία θα μπορούσε να ισχυρισθεί κανείς είναι ελάχιστη.

Φαίνεται ότι το αποτέλεσμα της μελέτης τρόπων για την αποφυγή μελλοντικών κρίσεων βάση των σχολών σκέψης τις οποίες αναφέραμε παραπάνω δεν είναι το αναμενόμενο αφού εκ των πραγμάτων βιώνουμε τώρα μια κρίση η οποία δεν είχε προβλεφθεί (εννοείται από τους εκφραστές των αντίστοιχων ρευμάτων).

Είχε όμως προβλεφθεί από αρκετούς - και υπό του γράφοντος. Αυτή η ανησυχία εκφράστηκε σε συνέδρια ακόμη και σε συνόδους κορυφής με χαρακτηριστική την Σύνοδο Κορυφής για το Μέλλον του Χρήματος (Future of Money Summit) στο Denver του Colorado των Η.Π.Α τον Οκτώβριο – Νοέμβριο του 2003. Όπου προτάθηκε η δημιουργία ενός νέου παγκόσμιου νομίσματος συναλλαγής. Ενός demurrage* νομίσματος του Terra με σκοπό την άμβλυνση των επιπτώσεων μίας παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσεως. Ο εισηγητής της ιδέας δεν ήταν άλλος από τον Bernard Lietaer.

Εντυπωσιάζει χαρακτηριστικά η έλλειψη ανάλυσης των υπόλοιπων παραγόντων κατά το S.E.P.T. model το λεγόμενο September model (από τα αρχικά των λέξεων Social – Economic –[Political – Legal] Technological), το οποίο εξετάζει το μακροοικονομικό περιβάλλον λαμβάνοντας υπόψιν τις αλλαγές και στα Κοινωνικά – Πολιτικά – Τεχνολογικά δεδομένα πέραν των μακροοικονομικών μεγεθών. Όλες οι μεταβλητές του μοντέλου είναι αλληλοεξαρτώμενες. Για αυτόν ακριβώς το λόγο θα πρέπει να εξετασθούν μία προς μια αλλά παράλληλα και σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες. Σημαντικό είναι να τονίσουμε ότι ο χρόνος που απαιτείται για την ανάλυση των δεδομένων και μετέπειτα των πληροφοριών θα πρέπει να είναι τόσο βραχύς ώστε το συμπέρασμα να μην είναι χρονικά απαξιωμένο. Αυτό το τονίζουμε διότι βιώνουμε την εποχή των επιταχυνόμενων ρυθμών αλλαγής πράγμα που σημαίνει ότι ο τρόπος με τον οποίο εξετάζουμε τα πράγματα σήμερα δεν μπορεί να είναι ο ίδιος με τον τρόπο που εξετάζαμε τα πράγματα εχθές. Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα αρνητική. Θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε ταυτόχρονα την χρηματοπιστωτική αστάθεια, τις επιπτώσεις της παγκόσμιας κλιματικής αλλαγής (παρόμοια συγκυρία είχε οξύνει τις επιπτώσεις της κρίσης του 1929 όμως τότε μεσολάβησαν μόνο μία ή δύο κακές σοδειές) το πρόβλημα του συνταξιοδοτικού, των αυξανόμενων δαπανών περίθαλψης σε ένα κόσμο όπου οι εργαζόμενοι θα είναι σύντομα λιγότεροι από τους συνταξιούχους.

Η παρουσία συμπληρωματικών ή και εναλλακτικών μέσων συναλλαγής θα γίνει επιτακτική και θα κερδίσει έδαφος σύντομα. Η παρουσία οικονομικών «φέουδων» θα γίνει αισθητή. Όπως επίσης η δημιουργία οικονομιών αυτάρκειας σε αντίθεση με την αρχή του «συγκριτικού πλεονεκτήματος»

Οι επιπτώσεις της κρίσεως αυτής – η οποία θα μπορούσε να διαρκέσει τρία ως δέκα χρόνια – δεν θα είναι μόνο οικονομικές. Ας θυμηθούμε ότι : «Όλες οι μεταβλητές του μοντέλου είναι αλληλοεξαρτώμενες» Η διατήρηση των Η.Π.Α ως κορυφαία παγκόσμια υπερδύναμη θα είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Η Ρωσία θα μπορούσε να παίξει σημαντικό ρόλο στο παγκόσμιο γίγνεσθαι όπως και Ασία. Πέρα από την σημασία του ελέγχου παραδοσιακών πόρων (πετρέλαιο – φυσικό αέριο ) εξίσου σημαντικός θα είναι ο έλεγχος των μετάλλων – χαλκού, αλουμινίου κλπ. , αλλά και της τεχνολογίας
(νανοτεχνολογία, γενετική μηχανική, μοριακή βιολογία, τεχνητή νοημοσύνη) ιδιαίτερα η τελευταία θα μπορούσε να αποτελέσει το απόλυτο και έσχατο ανθρώπινο επίτευγμα.

Ενώ οι περισσότεροι αναρωτιούνται για το τι ακριβώς συνέβη ή καλύτερα τι συμβαίνει σήμερα, (γιατί δεν έχει εκδηλωθεί πλήρως το φαινόμενο) εξετάζοντας το πρόσφατο σχετικά παρελθόν – ίσως σε βάθος δεκαετίας, είναι ήδη ορατή μια ακόμη μεγαλύτερη κρίση ευρύτερη και βαθύτερη. Πιθανότατα δε, καθοριστική για το μέλλον του ίδιου του ανθρώπου. Η δημιουργία τεχνητής νοημοσύνης ανώτερης της ανθρώπινης. Ίσως η τεχνολογική μοναδικότητα (Technological singularity) είναι πιο κοντά από όσο νομίζουμε.

* Good (1965) speculated on the consequences of machines smarter than humans: “ Let an ultra-intelligent machine be defined as a machine that can far surpass all the intellectual activities of any man however clever. Since the design of machines is one of these intellectual activities, an ultra-intelligent machine could design even better machines; there would then unquestionably be an ‘intelligence explosion,’ and the intelligence of man would be left far behind. Thus the first ultra-intelligent machine is the last invention that man need ever make. ”

**Vinge (1993) contains the oft-quoted statement, "Within thirty years, we will have the technological means to create superhuman intelligence. Shortly thereafter, the human era will be ended."

John von Neumann about accelerating change:“ One conversation centered on the ever accelerating progress of technology and changes in the mode of human life, which gives the appearance of approaching some essential singularity in the history of the race beyond which human affairs, as we know them, could not continue. ”

1. Συνήθης θεωρείται διότι και οι οικονομίες υπακούουν στον Συμπαντικό νόμο: Γέννηση, ανάπτυξη, ωρίμανση, πτώση – Θάνατος

2. *Demurrage κόστος το οποίο συναρτάται με την κατοχή ενός μέσου συναλλαγής (νομίσματος) για μια χρονική περίοδο.

(*) (**) (***) Σχόλια των Good, Vinge και Neumann & για το ενδεχόμενο δημιουργίας υπερ ευφυιών υπολογιστών.
3.
Διονύσης Α. Αναστασίου
Οικονομολόγος, BSBA, MBA
RMU - PA, USA